រូបវិទ្យាថ្នាក់ទី១០

 ជំពូកទី១  មេកានិក

មេរៀនទី១  ចលនាត្រង់

ចប់មេរៀននេះ សិស្សអាច

1.រៀបរាប់ពីភាពខុសគ្នារវាងបម្លាស់ទីទំហំស្កាលែនិងទំហំវុិចទ័រ

2.បង្ហាញពីទំនាក់រវាងបម្លាស់ទី វុិចទ័រល្បឿន និងសំទុះ

3.បកស្រាយអំពីសំទុះថេរនៃអង្គធាតុធ្វើចលនាត្រង់(មួយវិមាត្រ)តាមស្រប។

+គ្រប់អង្គធាតុក្នុងធម្មជាតិមានចលនាឥតឈប់ឈរ។ ចលនាមេកានិក ជាបម្លាស់ប្តូរទីតាំងអង្គធាតុមួយធៀបទៅនិងអង់ធាតុមួយទៀត។ គន្លងនៃចលនា គឺជាសំណុំចំណុចទាំងឡាយបន្តបន្ទាប់នៃអង្គធាតុ ឬចល័តដែលបានចរ។

1.វុិចទ័រ

ទំហំទាំងឡាយណាដែលមានទាំងតម្លៃនិងទិសដៅហៅថា ទំហំវុិចទ័រ។

ឧទាហរណ៍÷ ធីតាបានធ្វើដំណើរពីចំណុច A ទៅ B រួចទៅដល់ C ដូចរូបទី1.1។តើធីតាផ្លាស់ទីបាមចម្ងាយប៉ុន្មាន?

ចម្លើយ

ដោយដឹងថាពីចំណុច A ទៅចំណុច B មានចម្ងាយ 8.0m

និងពីចំណុច B ទៅចំណុច C មានចម្ងាយ 6.0m ។ បម្លាស់ទីពី A ទៅ C គឺ 8.0+6.0=14.0m ។ តើAC =14.0m ជាចម្លើយត្រឹមត្រូវដែលឬទេ?

មិនត្រឹមត្រូវទេ ព្រោះបម្លាស់ទី AC តិចជាង 14.0m (ផលបូកជ្រុងពីរនៃត្រីកោណមួយធំជាងជ្រុងមួយទៀត)។ តម្លៃនៃបម្លាស់ទី AC គឺជាប្រវែង AC ហើយមានទិសដៅពី A ទៅ C ។

1.1 ទំហំស្កាលែនិងទំហំវុិចទ័រ

+ទំហំរូបវិទ្យាមាន ម៉ាស់ កម្លាំង ល្បឿន  វុិចទ័រល្បឿន រយះពេល សីតុណ្ហភាព សំទុះ សម្ពាធ កម្មន្ត ថាមពល អានុភាព ចម្ងាយចរ បម្លាស់ទី...។ គេចែកទំហំទងជាពីរ គឺទំហំស្កាលែនិងទំហំវុិចទ័រ។

+ទំហំស្កាលែគឺជាទំហំរូបវិទ្យាមានតែតម្លៃនិងមិនទាក់ទងនិងទិសដៅដូចជាល្បឿន សីតុណ្ហភាព សម្ពាធ ថាមពល កម្មន្ត អនុភាព ម៉ាស រយះពេល និងចម្ងាយចរ។

+ទំហំវុិចទ័រ ជាទំហំរូបវិទ្យាមានទាំងតម្លៃនិងទិសដៅដូចជាបម្លាស់ទី វុិចទ័រល្បឿន សំទុះ កម្លាំង...។

ឧទាហរណ៍÷ អង្គធាតុមួយផ្លាស់ទីត្រង់តាមទិស x'x  ពី O ទៅ A។  គេហៅថាវុិចទ័រ OA ថាជាបម្លាស់ទី។

1.2 វុិចទ័រពីរស្មើគ្នា

- A និង B ជាវុិចទ័រពីរស្មើគ្នា កាលណាវុិចទ័រទងពីរមានប្រវែងស្មើគ្នា និងមានទិសដៅស្របគ្នាឬដូចគ្នា។

2.  ផលបូកពីរវុិចទ័រ

2.1. ផលបូកពីរវុិចទ័រមានទិសដៅដូចគ្នា

ឧទាហរណ៍÷ គេឲ្យវុិចទ័រ A= 3.0cm វុិចទ័រ B=2.0cm នោះ គេបានតម្លៃប្រវែងនៃវុិចទ័រ C គឺ C= 3.0cm+2.0cm=5.0cm ។

2.2.ផលបូកពីរវុិចទ័រមានទិសដៅផ្ទុយគ្នា

ឧទាហរណ៍÷ គេឱ្យ A= 3.0cm និង B= 2.0cm នោះ គេបានតម្លៃប្រវែងនៃវុិចទ័រប្រវែងនៃវុិចទ័រ C គឺ C=3.0cm-2.0cm=1.0cm ។